Ngày 14/11 hằng năm là Ngày Thế giới phòng chống đái tháo đường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 830 triệu người trên thế giới đang sống chung với bệnh đái tháo đường (năm 2022), và hơn một nửa trong số đó không được điều trị. Nhiều người không hề có triệu chứng trong nhiều năm, đến khi phát hiện thì đã có biến chứng ở mắt, thận, tim mạch hay thần kinh.
Tin tốt là đái tháo đường (tiểu đường) có thể phát hiện sớm bằng vài xét nghiệm máu đơn giản, nhanh và chi phí thấp. Bài viết này giúp bạn biết ai nên xét nghiệm, cần chuẩn bị gì và đọc kết quả như thế nào.
Ai nên xét nghiệm tiểu đường?
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), bạn nên kiểm tra đường huyết nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Người từ 35 tuổi trở lên: kiểm tra định kỳ, nếu bình thường thì lặp lại ít nhất mỗi 3 năm.
- Người thừa cân (với người châu Á, chỉ số BMI từ 23 trở lên) kèm thêm yếu tố nguy cơ: ít vận động, có người thân (cha mẹ, anh chị em) bị tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, buồng trứng đa nang.
- Phụ nữ từng bị tiểu đường thai kỳ.
- Người đã được chẩn đoán tiền tiểu đường: nên kiểm tra mỗi năm.
- Người có triệu chứng gợi ý: khát nhiều, tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng sụt cân, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành, hay bị nhiễm trùng da hoặc tiết niệu.
Các xét nghiệm chẩn đoán tiểu đường
1. Đường huyết lúc đói (Glucose máu đói)
Đo lượng đường trong máu sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ (được uống nước lọc). Đây là xét nghiệm phổ biến và rẻ nhất, nên lấy máu vào buổi sáng.
2. HbA1c
Phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần nhất. Ưu điểm là không cần nhịn ăn và ít bị ảnh hưởng bởi bữa ăn hôm trước. Tuy nhiên HbA1c có thể không chính xác ở người thiếu máu, mắc bệnh huyết sắc tố (như thalassemia, khá thường gặp ở Việt Nam), phụ nữ mang thai hoặc mới mất máu, truyền máu. Khi đó bác sĩ sẽ dựa vào đường huyết.
3. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT 75 g)
Lấy máu lúc đói, sau đó uống dung dịch chứa 75 g đường và lấy máu lại sau 2 giờ. Trong 2 giờ chờ, bạn nên ngồi nghỉ, không ăn, không hút thuốc. Đây là xét nghiệm nhạy nhất để phát hiện rối loạn dung nạp đường, thường dùng khi kết quả các xét nghiệm khác chưa rõ ràng và để tầm soát tiểu đường thai kỳ.
Đọc kết quả như thế nào?
Ngưỡng chẩn đoán dưới đây theo tiêu chuẩn của ADA, cũng được dùng trong Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2 của Bộ Y tế:
| Xét nghiệm | Bình thường | Tiền tiểu đường | Tiểu đường |
|---|---|---|---|
| Đường huyết lúc đói | Dưới 5,6 mmol/L (100 mg/dL) | 5,6 – 6,9 mmol/L (100 – 125 mg/dL) | Từ 7,0 mmol/L (126 mg/dL) |
| HbA1c | Dưới 5,7% | 5,7 – 6,4% | Từ 6,5% |
| Đường huyết 2 giờ sau uống 75 g glucose | Dưới 7,8 mmol/L (140 mg/dL) | 7,8 – 11,0 mmol/L (140 – 199 mg/dL) | Từ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) |
Lưu ý quan trọng:
- Nếu không có triệu chứng rõ, chẩn đoán tiểu đường cần hai kết quả bất thường (cùng một xét nghiệm làm lại, hoặc hai xét nghiệm khác nhau). Một lần đường huyết cao chưa đủ để kết luận.
- Người có triệu chứng điển hình kèm đường huyết bất kỳ từ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) trở lên được chẩn đoán tiểu đường.
- Tiền tiểu đường không phải là bệnh nhẹ để bỏ qua: đây là giai đoạn có thể đảo ngược nếu giảm cân, ăn uống hợp lý và vận động đều đặn.
Đã bị tiểu đường cần xét nghiệm gì định kỳ?
- HbA1c mỗi 3 tháng (hoặc 6 tháng nếu đã ổn định) để đánh giá hiệu quả điều trị.
- Mỡ máu (cholesterol, LDL, HDL, triglycerid), chức năng thận (creatinin, albumin niệu) ít nhất mỗi năm, vì tiểu đường làm tăng nguy cơ tim mạch và bệnh thận.
- Khám mắt, kiểm tra bàn chân theo hẹn của bác sĩ.
Xét nghiệm tiểu đường tại Tâm Phúc
| Xét nghiệm | Mẫu · Chuẩn bị | Giá |
|---|---|---|
| Định lượng Glucose máu (đói) | Máu · Nhịn ăn 8–12 giờ (được uống nước lọc) | 20.000 đ |
| Định lượng HbA1c [Máu] | Máu | 150.000 đ |
| Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g | Máu · Nhịn ăn 8–12 giờ (được uống nước lọc) | 170.000 đ |
| Định lượng Insulin [Máu] | Máu · Nhịn ăn 8–12 giờ (được uống nước lọc) | 160.000 đ |
| Tổng tham khảo | 500.000 đ | |
Đặt lịch xét nghiệmXem bảng giá đầy đủ
Giá tham khảo, có thể thay đổi. Bác sĩ tại Tâm Phúc sẽ tư vấn để chọn đúng xét nghiệm cần làm.
Phòng ngừa tiểu đường típ 2
- Giữ cân nặng hợp lý: giảm 5–7% cân nặng ở người thừa cân đã giúp giảm rõ nguy cơ.
- Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần (ví dụ đi bộ nhanh 30 phút, 5 ngày/tuần).
- Hạn chế nước ngọt, đồ ngọt, tinh bột tinh chế; ăn nhiều rau, ngũ cốc nguyên hạt (xem thêm lời khuyên dinh dưỡng cho người đái tháo đường).
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc.
- Kiểm tra đường huyết định kỳ, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ.
Tìm hiểu thêm: Bệnh đái tháo đường · Tiểu đường thai kỳ.
Nguồn tham khảo
- World Health Organization. Diabetes – Fact sheet.
- American Diabetes Association. Diagnosis.
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Hemoglobin A1C (HbA1c) Test; Blood Glucose Test.
- International Diabetes Federation. Diabetes facts & figures; World Diabetes Day.
- Bộ Y tế. Quyết định số 5481/QĐ-BYT ngày 30/12/2020 ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2”.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Cập nhật: 13/11/2026.